Jump to content

Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí

Tso Wikipedia
Oyèrónkẹ́́ Oyĕwùmí
ame
Sex or genderfemale Trɔ asi le eŋu
Country of citizenshipUnited States, Naidzeria Trɔ asi le eŋu
Date of birth10 Adeɛmekpɔxe 1957 Trɔ asi le eŋu
Place of birthOgbomosho Trɔ asi le eŋu
Languages spoken, written or signedEŋlisigbe, Nigerian Pidgin Trɔ asi le eŋu
Occupationsociologist, núfiala, philosopher Trɔ asi le eŋu
Field of workgender studies, science, technology, engineering, and mathematics Trɔ asi le eŋu
EmployerStony Brook University Trɔ asi le eŋu
Educated atUniversity of California, Berkeley, University of Ibadan Trɔ asi le eŋu
Award receivedDistinguished Africanist Award Trɔ asi le eŋu

Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí listen(wodzi le 10 November 1957) nye Nigeriatɔ ŋutsu alo nyɔnu nyenye ŋuti nunyala, hadomenunya ƒe nufialagã blibo eye wòganye "nufialagã le Africana Nusɔsrɔ̃ ƒe dɔwɔƒewo, eye Nyɔnuwo ƒe Ŋutsu alo Nyɔnu nyenye kple Gbɔdɔdɔ Ŋuti Nusɔsrɔ̃" le Stony Brook University lé ŋku ɖe Stony Brook News ŋu.[1] Oyewumi ƒe dɔdasiwo keke ta si ƒo nu tso ƒe blaetɔ̃ kple edzivɔ ƒe nufiafia, numekuku kple nunya ƒe kplɔlanyenye le agbalẽsɔsrɔ̃ me hafi xɔ dzudzɔ le dɔme le se nu le ƒe 2025 ƒe Dzomeŋɔli me.[2] Oyewumi ƒe numekuku ƒe didiwo togbɔ be woƒe susu nɔ Ɣetoɖoƒe Afrika kple Afrika bliboa ŋu hã la, wotso sidzedzeŋutinunya kple nufiafiawo abe ŋutsu alo nyɔnu nyenye, nyɔnunyenye, dutanyigbadziɖuɖu megbe, eye wozãa ŋkumekpɔnu siawo tsɔ ɖea Ɣetoɖoƒetɔwo ƒe nukpɔsusuwo ɖa le eƒe nuto siwo nɔ anyi va yi ŋu.[3] Exɔ eƒe ɖaseɖigbalẽ le dunyaheheŋutinunya me[4] le Ibadan Yunivɛsiti le Ibadan, Nigeria eye wòyi edzi xɔ eƒe sukunuwuwu ƒe ɖaseɖigbalẽ le hadomenunya me le University of California, Berkeley.[5] Oyěwùmí nye Afrika Nusɔsrɔ̃ Habɔbɔ ƒe ƒe 2021 ƒe Afrikatɔ Xɔŋkɔ ƒe Kafukafu, si dea dzesi ame ɖekaɖeka siwo tsɔ agbalẽnyanya ɖedzesi le woƒe agbemeŋkekewo katã me le Afrika nusɔsrɔ̃ me tsɔ kpe ɖe subɔsubɔdɔ na Afrikatɔwo ƒe nutoa me ŋu hedea bubu eŋu.[6]

Oyewumi le xexeame katã elabena woxlẽ eƒe agbalẽsɔsrɔ̃gbalẽa heɖe ɖeklemi le anyigbagãwo dzi, le agbalẽnyalawo me kple egodo. Eƒe agbalẽnyalagãnyenye si le xexeame katã na amekpekpe eveawo siaa va nuƒo veviwo kple nuƒoƒo ƒe wɔnawo le xexeame ƒe dukɔwo me: Nigeria, Ghana, Senegal, Mozambique, South Africa, Brazil, Jamaica, United Kingdom, Netherlands, Germany, Sweden, Spain, Norway, kple Portugal.[1] Eƒe nuƒoƒo ƒe gomekpɔkpɔa lɔ nuƒoƒo le dɔwɔƒewo ɖe eme gake menye woawo koe o, ne míaƒo nu tso eve pɛ ko ŋu le afisia, Freie Universität Berlin, si ƒo nuƒo sẽŋu aɖe tso sidzedze ƒe dutanyigbawo ɖeɖeɖa ŋu,[7] kple Shirley Graham kple W.E.B. Du Bois Nuƒo le Colgate University.[8]

Le eƒe akpa si wòwɔ le ƒe blaetɔ̃ kple edzivɔ ƒe Nyɔnuwo ƒe Nuŋɔŋlɔ le Afrika Nyɔnuwo kple Ŋutsuwo ƒe Xexemewo me la,[9] ŋutinyaŋlɔla Nwando Achebe de dzesi Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí be enye Nyɔnu agbalẽnyala siwo tso Ɣetoɖoƒe Afrika (vevietɔ tso Nigeria) dometɔ ɖeka si ƒe ʋuʋu yi Europa kple Dziehe Amerika nye "ahɔhɔ̃ ƒe ʋuʋu" nudzɔdzɔ si keke ta wu le Afrika ƒe suku kɔkɔwo me ƒe akpa aɖe.

Le eƒe ƒe 1997 me agbalẽ ɖeka, The Invention of Women: Making an African Sense of Western Gender Discourses me la, etsɔ nyɔnuwo ƒe ɖeklemiɖeɖe le Ɣetoɖoƒetɔwo ƒe ŋusẽkpɔɖeamedzi le Afrikatɔwo ƒe nusɔsrɔ̃wo me le dutanyigbadziɖuɖu megbe la na.[10] Agbalẽa xɔ American Sociological Association ƒe 1998 ƒe Agbalẽ Xɔŋkɔ ƒe Kafukafu le Ŋutsu alo Nyɔnu nyenye kple Gbɔdɔdɔ ƒe hatsotso me.[11]

Ðevimenɔɣi kple sukudede

[trɔ asi le eŋu | trɔ asi le etsoƒe ŋu]

Oyèrónkẹ́ Wodzi Oyěwùmí le November 10, 1957 dzi le Ògbómọ̀ṣọ́, Nigeria.[12] Ede suku le University of Ibadan (UI), afisi wòsrɔ̃ dunyahehe le. Le eƒe ɣeyiɣi si wònɔ UI me la, ewɔ hadomenunya ƒe nusɔsrɔ̃ si gblẽ "nukpɔsusu deto aɖe ɖi,"[4] si kpɔ ŋusẽ ɖe edzi wòsrɔ̃ hadomenunya le sukunuwuwu ƒe suku. Emegbe le sukunuwuwu ƒe suku le University of California, Berkeley la, eŋlɔ ŋkɔ ɖe eƒe hadomenunya ŋuti nusɔsrɔ̃ gbãtɔ si ku ɖe ŋutsuwo kple nyɔnuwo dome ŋu.[4]

To nusɔsrɔ̃ sia tɔgbe wɔwɔ me la, egblɔ be,

I was shocked by the grand and grandiose claims being made about women of all societies and from all times: claimed that women are powerless... because Western societies looked a certain way, then all other societies had to be like that.[4]

Nya siawo do dzidzɔ na Oyěwùmí elabena, eƒe dekɔnu si me wòtso, Yorúbatɔwo, ƒe hadomehabɔbɔ aɖe si wotu ɖe Amegãnyenye dzi koŋ, afisi ŋutsu alo nyɔnu nyenye nye nɔnɔme evelia alo etɔ̃lia ko.[13] Oyěwùmí kpɔe be ŋutsu alo nyɔnu nyenye ŋuti nufiafia geɖe mebu alesi woate ŋu azã nukpɔsusu siawo le dekɔnu geɖe me o, eye eya ŋutɔ hã le eme. Ɣetoɖoƒetɔwo ƒe nufiafiawo kple nukpɔsusuwo ƒe ŋusẽkpɔɖeamedzi ɖe dukɔ siwo menye ɣetoɖoƒetɔwo o dzi gɔmesese nye nusi me Oyěwùmí tsɔ ɖe le.[4]

  1. 1 2 Roth, Lynne (9 November 2021). "Sociology Professor Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí Wins 2021 Distinguished Africanist Award - SBU News". Retrieved 22 March 2026.
  2. "African Epistemologies and Decolonialities: Celebrating Oyeronke Oyewumi's Retirement The 9th Annual Lagos Studies Association Conference June 17-21, 2024 Hybrid: Lagos and Zoom Deadline: March 1… | Lagos Studies Association (LSA)". LinkedIn. Retrieved 22 March 2026.
  3. "Oyeronke Oyewumi". Oralhistories. Retrieved 22 March 2026
  4. 1 2 3 4 5 Oyěwùmí, Oyèrónkẹ́ (29 May 2018). "Power of Words: Oyeronke Oyewumi 'pathways to a New Definition of Gender.'". Joburg Post. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 15 March 2023.
  5. "Oyeronke Oyewumi". Stony Brook University - Department of Sociology. Retrieved 15 November 2021.
  6. "Sociology Professor Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí Wins 2021 Distinguished Africanist Award". Stony Brook University. 9 November 2021. Retrieved 15 November 2021.
  7. "DHC Lecture with Oyeronke Oyewumi". www.fu-berlin.de. 10 March 2021. Retrieved 22 March 2026.
  8. Louks, Charlotte. "Africana and Latin American Studies Department Presents W.E.B. DuBois Lecture". The Colgate Maroon-News. Retrieved 22 March 2026.
  9. Achebe, Nwando (Winter 2013). "Twenty-Five Years of African Women Writing African Women's and Gendered Worlds". Journal of Women's History. 25 (4): 276–277. doi:10.1353/jowh.2013.0050 – via Google scholar.
  10. "The Invention of Women". University of Minnesota Press. Retrieved 15 November 2021.
  11. "Sex and Gender Recipients History". American Sociological Association. 7 March 2011. Retrieved 15 November 2021.
  12. Rose, Gisele (2023). "Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí". Mulheres Na Filosofia (in Brazilian Portuguese). 7 (4): 1–15. Retrieved 2 January 2024.
  13. "Book Review". African Identities. 1 (1): 119–140. April 2003. doi:10.1080/1472584032000127914. ISSN 1472-5843.

Kadodo siwo tso egodo

[trɔ asi le eŋu | trɔ asi le etsoƒe ŋu]