Jump to content

Ellen Johnson Sirleaf

Tso Wikipedia
Ellen Johnson Sirleaf
ame
Sex or genderfemale Trɔ asi le eŋu
Country of citizenshipLiberia Trɔ asi le eŋu
Name in native languageEllen Johnson-Sirleaf Trɔ asi le eŋu
Given nameEllen Trɔ asi le eŋu
Family nameJohnson, Sirleaf Trɔ asi le eŋu
Date of birth29 Kele 1938 Trɔ asi le eŋu
Place of birthMonrovia Trɔ asi le eŋu
Spouseunknown value Trɔ asi le eŋu
RelativeRetta Trɔ asi le eŋu
Native languageEŋlisigbe Trɔ asi le eŋu
Languages spoken, written or signedEŋlisigbe Trɔ asi le eŋu
Occupationpolitician, economist, entrepreneur, writer Trɔ asi le eŋu
EmployerWorld Bank, Citibank, HSBC, United Nations Development Programme, Open Society Initiative for West Africa Trɔ asi le eŋu
Position heldPresident of Liberia, Finance Minister of Liberia, Chairperson of ECOWAS Trɔ asi le eŋu
ResidenceWashington D.C., Nairobi ƒe ŋkɔ, Monrovia Trɔ asi le eŋu
Affiliation stringCouncil of State of Liberia Trɔ asi le eŋu
Member of political partyUnity Party, True Whig Party Trɔ asi le eŋu
Candidacy in election2011 Liberian presidential election Trɔ asi le eŋu
Religion or worldviewMethodism Trɔ asi le eŋu
Hair colorblack hair Trɔ asi le eŋu
Eye colorblack Trɔ asi le eŋu
Participant inWorld Economic Forum Annual Meeting 2014 Trɔ asi le eŋu
FounderTruth and Reconciliation Commission Trɔ asi le eŋu
Member ofAlpha Kappa Alpha, The Links, The Elders Trɔ asi le eŋu

Ellen Eugenia Johnson Sirleaf (wodzi le 29 October 1938) nye Liberia dunyahela si nye Liberia ƒe dukplɔla 24 lia tso ƒe 2006 va ɖo ƒe 2018. Sirleaf nye nyɔnu gbãtɔ si woti le Africa.[1][2]

Wodzi Sirleaf le Monrovia, fofo si nye Gola kple dadaa si nye Kru-German. Ede suku le College of West Africa ƒe Kɔledzi. Sirleaf nye gaŋutinunyala si xɔ hehe le Harvard.Ewu eƒe suku nu le United States, afisi wòsrɔ̃ nu le le Madison Business College, Colorado Boulder University, kple Harvard University. Etrɔ yi Liberia be yeawɔ dɔ le William Tolbert ƒe dziɖuɖua me abe Ganyawo ƒe Dɔdzikpɔla ƒe kpeɖeŋutɔ ene tso ƒe 1973 va ɖo ƒe 1974. Emegbe la, egawɔ dɔ le Ɣetoɖoƒedukɔwo me, na Xexeame ƒe Gadzraɖoƒegã le Caribbean kple Latin America. Le ƒe 1979 me la, woɖoe le dziɖuɖumegãwo ƒe ha me be wòanye Ganyawo ƒe Dɔdzikpɔla, eye wòsubɔ vaseɖe ƒe 1980 me.

Esi Samuel Doe xɔ dziɖuɖua le ƒe 1980 me le amedzidzedze aɖe me eye wòwu Tolbert vɔ la, Sirleaf si yi United States. Ewɔ dɔ le Citibank eye emegbe Equator Bank. Etrɔ yi Liberia be yeaʋli sewɔtakpekpe ƒe zikpui aɖe ta le Montserrado County le ƒe 1985 me, si nye tiatia si ŋu woʋli nya le. Wolée le eƒe ɖeklemiɖeɖe asrafowo ƒe dziɖuɖua gaglãa le ƒe 1985 me ta eye wotso afia nɛ be wòanɔ gaxɔ me ƒe ewo, togbɔ be woɖe asi le eŋu emegbe hã. Sirleaf yi edzi nɔ gome kpɔm le dunyahehe me.[3] Exɔ nɔƒe evelia le ƒe 1997 ƒe dukplɔla ƒe tiatia me, eye Charles Taylor ɖu dzi.

Eɖu dzi le ƒe 2005 ƒe dukplɔla ƒe tiatia me eye wòxɔ ɖoƒea le January 16, 2006 dzi. Wogatiae ake le ƒe 2011. Eyae nye nyɔnu gbãtɔ le Afrika si woti be wòanye yeƒe dukɔa ƒe dukplɔla. Exɔ Nobel Peace Prize le ƒe 2011 me, tsɔ de dzesi agbagba siwo wòdze be yeahe nyɔnuwo ava ŋutifafa ƒe ɖoɖoa me. Exɔ kafukafu bubu geɖe ɖe eƒe kplɔlanyenye ta. Le June 2016 me la, woti Sirleaf be wòanye Economic Community of West African States (ECOWAS), si wɔe be wònye nyɔnu gbãtɔ si xɔ ɖoƒea tso esime woɖoe.[4]

Sirleaf fofo nye Gola eye dadaa nye Kru kple Germany tɔgbuiwo tsaka.[5][6][7]

Togbɔ be le nyateƒe me la, menye Americo-Liberian le tɔgbuiwo gome o hã la, le edzilawo ƒe hehe kple eya ŋutɔ ƒe sukudede le Ɣetoɖoƒe ta la, wobua Sirleaf be enye Americo-Liberiantɔ le dekɔnu nu, alo wosusui be enye Americo-Liberiantɔ. Edzilawo siaa tsi le Monrovia, si nye Americo-Liberiatɔwo ƒe ŋusẽkpɔɖeamedzi ƒe teƒe aɖe, le esi wodzii le kɔƒenutome dahewo me vɔ megbe.[8][9][10] Sirleaf meɖee fia be eyae nye ema o.

Wodzi Sirleaf fofo, Jahmale Carney Johnson, ɖe Gola ƒome aɖe me le kɔƒenutome dahe aɖe me.[11] Enye Golatɔwo ƒe amegã sue aɖe si ŋkɔe nye Jahmale Carney kple srɔ̃awo dometɔ ɖeka, Jenneh, ƒe viŋutsu le Julijuah, Bomi County.[12] Woɖo fofoa ɖe Monrovia be wòade suku, afisi wòtrɔ eƒe ƒomeŋkɔ wòzu Johnson le le fofoa ƒe nuteƒewɔwɔ na Dukplɔla Hilary R. W. Johnson, si nye Liberia ƒe dukplɔla gbãtɔ si wodzi le afima ta. Jahmale Johnson tsi le Monrovia, afisi Americo-Liberiatɔwo ƒe ƒome aɖe si ƒe ƒomeŋkɔ nye McCritty ye nyii le.[13] Emegbe eva ge ɖe dunyahehe me; eyae nye Liberiatɔ gbãtɔ si tso to aɖe si me tɔwo nye afimatɔwo me si woti be wòanye dukɔa ƒe dukɔa ƒe sewɔtakpekpe me tɔ.[5][11]

Wodzi Sirleaf dada hã ɖe ahedada me, le Greenville.[12] Tɔgbuia, Juah Sarwee, dɔ Sirleaf dada ɖe fiadu Monrovia esime wòva hiã be srɔ̃a Germanytɔ (Sirleaf tɔgbui) nasi le dukɔa me esi Liberia ɖe gbeƒã aʋawɔwɔ ɖe Germany ŋu le World War I.[11] Cecilia Dunbar, si nye Americo-Liberiatɔwo ƒe ƒome xɔŋkɔ aɖe me tɔ le fiadu la me, xɔ Sirleaf dada nyi henyie.[12]

  1. "Johnson Sirleaf, Ellen Eugenia, (born 29 Oct. 1938), President of Liberia, since 2006", Who's Who, Oxford University Press, 1 December 2015, doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u271942, retrieved 30 March 2022
  2. Hough, Lory (10 September 2006). "Ellen Johnson Sirleaf: From HKS to the campaign trail". Harvard Kennedy School. Retrieved 7 September 2024.
  3. "Ellen Johnson Sirleaf | Biography, Nobel Peace Prize, & Facts". Encyclopedia Britannica. Retrieved 20 May 2021.
  4. "Liberia's President Ellen Sirleaf, Becomes First Female ECOWAS Chair". GhanaStar.com. 5 June 2016. Retrieved 5 June 2016.
  5. 1 2 Kramer, Reed (11 December 2005). "Liberia: Showered With Enthusiasm, Liberia's President-Elect Receives High-Level Reception in Washington". All Africa.com. Retrieved 15 December 2005.
  6. "Ellen Johnson-Sirleaf". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 5 May 2020. Retrieved 14 December 2010.
  7. "Ellen Johnson Sirleaf". theelders.org
  8. Kofa, Tleh (28 September 2005). "Ellen Johnson-Sirleaf finally confesses to funding Liberian civil war". The Liberian Dialogue. Archived from the original on 9 June 2009. Retrieved 14 March 2010.
  9. "Ellen Johnson-Sirleaf: Liberia's 'Iron Lady'". CBC News. 28 March 2006. Archived from the original on 26 August 2010. Retrieved 3 September 2010.
  10. Koblanck, Anna (4 November 2005). "Liberian Becomes Africa's First Elected Female Prez". Women's eNews. Archived from the original on 12 November 2005. Retrieved 13 April 2006.
  11. 1 2 3 "Ellen!". Harvard Kennedy School of Harvard University. Spring 2006.
  12. 1 2 3 "Ellen Johnson Sirleaf's tribal roots and Americo Liberian background". Liberia Past And Present. Archived from the original on 7 January 2019. Retrieved 14 December 2010.
  13. "Ellen Johnson Sirleaf's tribal roots and Americo Liberian background". Liberia Past And Present. Archived from the original on 7 January 2019. Retrieved 14 December 2010.